ارتودنسی دندان

اردتودنسی چیست؟

روش های ثابت و متحرک یک رویکرد درمانی دندان پزشکی است که برای بیمارانی استفاده می‌شود که نحوه قرارگیری دندان‌های آن‌ها در دهان به خاطر کوچک بودن فک نامناسب است (مال اکلوژن) و دندان‌ها به صورت صحیح قرار نگرفته اند و به همین دلیل بیمار با مشکل در هنگام جویدن یا گاز گرفتن مواجه می‌شود. انواع ارتودنسی دندان وجود دارد و این روش درمانی شامل درمان و کنترل جنبه‌های مختلف رشد فک و صورت (ارتوپدی فک و صورت) و بهبود ظاهر دندان ها نیز می باشد.برای اصلاح طرح لبخند روش‌های درمانی مختلفی مانند جراحی لثه جهت بهبود لبخند لثه ای ، جراحی فک همراه با ارتودنسی ،ارتودنسی یا برداشتن قسمتی از استخوان فک وجود دارد که می‌تواند به شما کمک کند .

 سن مناسب

درمان ارتودنسی را می توان از اواخر ۳ سالگی تا زمانی که دندان ها وجود دارند، انجام داد. در سنین پایین و دوره دندان های شیری معمولا برای رفع عادات مضر مانند مکیدن انگشت یا پستانک از دستگاه های ساده ارتودنسی استفاده می شود. پس از آن از حدود ۶ سالگی یعنی زمانی که اولین دندان دائمی (دندان آسیا) رویش پیدا کرد. تغییرات اسکلتال در محدوده سنی خاصی امکان پذیر است و معمولا ارتودنتیست پس از حذف عامل به وجودآورنده نسبت به تغییرات ابعاد فکی در جهت های مختلف اقدام می کند. تا حدود سنین ۱۲ تا ۱۵ سالگی می توان تغییرات اسکلتال و عضلانی مانند بزرگ کردن فک را در بیماران انجام داد. بهترین سن درمان با دستگاه ثابت، حدود ۱۲ سالگی است. پس از ۱۲ سالگی با افزایش سن بیمار درمان ها باید محافظه کارانه تر انجام شوند. معمولا پس از ۳۰ سالگی اندکی تحلیل استخوان در فک روی می دهد و پزشک متخصص باید نسبت به نحوه درمان، انتخاب نوع درمان و وجود محدودیت ها به بیمار اطلاعات کامل را بدهد.

انواع دستگاه های ارتودنسی

دستگاهها شامل دو شکل کلی ثابت و متحرک می باشند که بسته به نوع مشکل بیمار یکی از آنها یا هردو بکار می رود . وجه تسمیه این دستگاهها بر مبنای قابلیت جابجایی آنها توسط بیمار است. در دستگاه ارتودنسی ثابت اجزاء به صورت نگین هایی بر روی دندان چسبانده شده و ثابت می گردند. در حالی که دستگاههای متحرک ساختارهای پلاستیکی شکلی هستند که توسط خود بیمار گذاشته و برداشته می شوند.

یکی از سوالات رایج از سوی بیماران این است که ارتودنسی ثابت بهتر است یا متحرک؟ پاسخ این است که هر کدام اینها کاربرد، مزایا و معایب خود را دارند. به عنوان مثال برای درمان های هدایت رشد فک که در طول دوره رشد بیماران صورت می گیرد دستگاه ثابت تقریبا” کمکی نمی تواند بکند و باید از دستگاههای متحرک بهره برد. از سویی ردیف کردن دندانها به صورت دقیق و با رعایت جزئیات تنها توسط ارتودنسی ثابت محقق می گردد.

از مهمترین مزایای دستگاه ثابت، کاهش نیاز به همکاری بیمار در خصوص گذاشتن مرتب دستگاه می باشد و البته اینکه نیروی وارده به دندانها در سه بعد فضایی قابل تنظیم می باشد. مهمترین عیب دستگاههای ثابت ارتودنسی، لزوم دقت بالای بیمار در امر رعایت بهداشت دهان و دندانها می باشد زیرا حضور دستگاههای ثابت داخل دهان روند معمول مسواک زدن و نخ دندان کشیدن را مختل می کند.

مهترین مزیت ارتودنسی متحرک امکان راحت تر رعایت بهداشت دهان در قیاس با دستگاه ثابت است. به گونه ای که حین غذا خوردن و مسواک زدن بیمار می تواند پلاک یا دستگاه متحرک خود را بردارد. همین نکته مهمترین عیب دستگاههای متحرک را نیز رقم می زند. به این مفهوم که به دلیل قابلیت گذاشتن و برداشتن از سوی بیمار، نیاز به همکاری بالای بیمار در استفاده مرتب دارد.

عملکرد دستگاه ها

دستگاه های ارتودنسی با اعمال نیرو روی دندان موجب جابه جایی آنها می شوند. این نیروها در حد نیروهای بیولوژیک هستند و دندان پزشک با اطلاع کامل از میزان آنها و محاسبه با روش های خاص درمانی اقدام به اعمال آنها می کند. پس از هر جلسه درمانی درد اندکی به وجود می آید که علت آن فعال سازی دستگاه توسط دندان پزشک است. معمولا این درد ۳ تا ۵ روز به طول می انجامد و تا فعال سازی بعدی از بین می رود. برای رفع این درد می توان مسکن مصرف کرد. استفاده کوتاه مدت از داروهای ضدالتهاب هیچ گونه مغایرتی با درمان های ارتودنسی ندارد (استفاده بلند مدت از داروهای مسکن توصیه نمی شود).

آیا امکان برگشت درمان ارتودنسی وجود دارد؟

پس از اتمام درمان برای آنکه نتیجه حفظ شود باید دستورالعمل های خاصی را در نظر داشت. گاهی اوقات سهل انگاری افراد بعد از ارتودنسی باعث جابه جایی ناخواسته دندان ها می شود. اما نکته مهم آن است که بدن هر فرد در برابر تغییرات ناگهانی واکنش های نامطلوبی نشان می دهد بنابراین بهتر است درمان به صورت آهسته و پیوسته انجام شود.

رعایت بهداشت

رعایت بهداشت در طول دوره درمان اهمیت ویژه ای دارد زیرا به دلیل وجود براکت های ارتودنسی و نیز سیم ها، گیر غذایی بسیار بیشتر از قبل بوده و امکان مسواک زدن، تنها با استفاده از مسواک های معمول مشکل است. بنابراین به بیماران پیشنهاد می شود از وسایل کمکی خاصی که به همین دلیل ساخته شده اند به منظور رعایت بهداشت صحیح و کامل بهره ببرند و همچنین انجام دهان شویه نیز به صورت مرتب توصیه می شود.

در ارتودنسی دندان هایی که بند به آن ها وصل است بیشترین آسیب را می بینند. آیا راهی برای کمتر آسیب دیدن آنها وجود دارد؟

در زمان ارتودنسی به دلیل آنکه سیم ، فنر و نوارهای پلاستیکی روی دندان ها قرار دارند، غذا می تواند به آنها بچسبد که اگر خوب شسته نشود می تواند موجب لک آوردن دائمی دندان ها شود. بنابراین بعد از هر بار غذا خوردن باید مسواک زده شود و از نخ دندان نیز برای تمیز کردن غذاهای باقی مانده استفاده شود. برخی افراد در زمان درمان بیشتر مستعد آفت دهان هستند. اگر چنین اتفاقی افتاد باید متخصص داروهای مخصوص را تجویز کند.

مراقبت های بعد از ارتودنسی

  1. شما علاوه بر مسواک معمولی (نرم یا متوسط)، به مسواک مخصوص ، مسواک بین دندانی و نخ دندان سوپرفلاس نیاز دارید. پس از هر وعده غذایی، باید به دقت مسواک زد و پس از مسواک زدن، دندان ها و وسایل ارتودنسی را به دقت بررسی و کنترل کرد. توالی صحیح رعایت بهداشت دهان به این شرح است: نخ دندان، سپس مسواک و بعد دهانشویه فلورایددار (روزانه یا هفتگی) همچنین لازم است لثه ها را مرتب با آب نمک رقیق و به کمک انگشت ماساژ داد.
  2. خونریزی از لثه هنگام مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن، نشانه التهاب لثه است و لازم است بهداشت دهان دقیق تر و موثرتر رعایت و در صورت صلاحدید متخصص ارتودنسی، دندان ها جرمگیری شود. گاهی حساسیت دندان ها به گرما و به خصوص سرما (هوای سرد یا نوشیدنی های سرد) نشانه پوسیدگی دندانی است، در این صورت باید در اولین فرصت آن را به متخصص ارتودنسی اطلاع داد.
  3. خوردن غذاهای سفت به سیم ها و وسایل آسیب می زند و باعث افزایش طول و هزینه های درمان می شود، بنابراین باید:

از خوردن غذاهای سفت مانند ته دیگ، پیتزا، آجیل، نان خشک و میوه های سفت و هسته دار مانند گوجه سبز، هلو، انار و … خودداری کرد. خوردن انواع شکلات، آبنبات و قطعات بزرگ آدامس در طول درمان ممنوع است. در صورت تمایل به خوردن ساندویچ، سیب، هویج یا میوه های مشابه، باید ابتدا آنها را به قطعه های کوچک تقسیم و سپس میل کنید.

  1. دستگاهی که روی دندان ها قرار گرفته، کاملا ثابت و محکم است، بنابراین نباید آن را با دست یا هر وسیله دیگری دستکاری کرد.
  2. از فشار دادن دندان ها روی هم و ساییدن آنها به یکدیگر خودداری کنید.
  3. بندهایی که محکم قرار گرفته باشند، از پوسیدگی جلوگیری می کنند، در حالی که بندهای لق شده خطرناک هستند و به سرعت زیر آنها پوسیدگی ایجاد خواهد شد بنابراین در صورت لق شدن بندها یا جدا شدن هر کدام از وسایل از روی دندان ها، باید هرچه سریع تر با متخصص ارتودنسی تماس گرفت.
  4. اگر سیم اصلی بشکند، باید برای تعیین وقت معاینه، سریع با متخصص ارتودنسی تماس گرفت. در صورت جدا شدن یکی از سیم های نازک که سیم اصلی را روی وسایل محکم می کند، باید آن را به دقت خارج کرد و به پزشک اطلاع داد. در موارد اورژانس، نوک تیز سیم های نازک نگهدارنده سیم اصلی را به محل اولیه برگردانید و مقداری موم یا آدامس بدون قند روی آن قرار دهید تا به بافت های دهان آسیب نرساند.

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت (اطلاعات  عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت  و اطلاعات عمومی پزشکی بازدیدکنندگان)