صفر مطلق در اسکاتلند؛ واکسن HPV چگونه سرطان دهانه رحم را تا مرز حذف پیش برد؟

گاهی یک عدد آن‌قدر غیرمنتظره است که باعث می‌شود دوباره به تمام داده‌های پشت آن نگاه کنیم.

صفر.

در اسکاتلند، پژوهشگران داده‌های واکسیناسیون HPV و غربالگری سرطان دهانه رحم را در صدها هزار زن بررسی کردند. نتیجه‌ای که توجه جامعه پزشکی را به خود جلب کرد این بود که در زنانی که در ۱۲ یا ۱۳سالگی واکسن HPV دریافت کرده بودند، در دوره بررسی هیچ موردی از سرطان مهاجم دهانه رحم ثبت نشد.

این نتیجه به معنای مصونیت ۱۰۰درصدی یا حذف کامل نیاز به غربالگری نیست؛ اما یک پیام بسیار مهم دارد:

پیشگیری از سرطان فقط یک شعار نیست؛ در مورد HPV، واکسیناسیون می‌تواند واقعاً مسیر ابتلا به سرطان دهانه رحم را تغییر دهد.

اما چرا HPV تا این اندازه مهم است؟ واکسن چه نقشی دارد؟ و داستان «صفر» اسکاتلند چه چیزی برای زنان امروز در ایران دارد؟

داستان «صفر» در اسکاتلند دقیقاً چه بود؟

برنامه واکسیناسیون HPV در اسکاتلند از سال ۲۰۰۸ آغاز شد و دختران در سنین نوجوانی، پیش از آنکه احتمال مواجهه با HPV افزایش پیدا کند، در اولویت دریافت واکسن قرار گرفتند.

پژوهشگران بعدها اطلاعات مربوط به واکسیناسیون، غربالگری و ثبت موارد سرطان دهانه رحم را در یک مطالعه ملی با یکدیگر تطبیق دادند.

در این بررسی، نزدیک به ۴۵۰ هزار زن مورد بررسی قرار گرفتند.

نتیجه قابل توجه بود: در زنانی که در سنین ۱۲ یا ۱۳سالگی واکسینه شده بودند، هیچ موردی از سرطان مهاجم دهانه رحم شناسایی نشد.

این همان عددی است که باعث شد داستان اسکاتلند در سراسر جهان مورد توجه قرار بگیرد.

اما شاید مهم‌تر از خود عدد صفر، چیزی باشد که پشت آن قرار دارد:

واکسیناسیون قبل از مواجهه با HPV می‌تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با این ویروس داشته باشد.

چرا واکسن HPV تا این اندازه اهمیت دارد؟

HPV یا ویروس پاپیلومای انسانی، یک ویروس بسیار شایع است که انواع مختلفی دارد.

بسیاری از عفونت‌های HPV بدون علامت هستند و در بسیاری از افراد توسط سیستم ایمنی کنترل می‌شوند. اما برخی انواع پرخطر HPV، به‌خصوص در صورت ماندگاری عفونت، می‌توانند باعث ایجاد تغییرات سلولی و در نهایت برخی سرطان‌ها شوند.

سرطان دهانه رحم مهم‌ترین سرطان مرتبط با HPV است.

سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که بیش از ۹۵ درصد موارد سرطان دهانه رحم با عفونت HPV مرتبط هستند.

به همین دلیل، پیشگیری از عفونت HPV یکی از مهم‌ترین بخش‌های استراتژی جهانی برای کاهش و در نهایت حذف سرطان دهانه رحم به‌عنوان یک مشکل عمده سلامت عمومی محسوب می‌شود.

اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد:

واکسن HPV برای درمان عفونت موجود ساخته نشده است؛ هدف اصلی آن پیشگیری از عفونت‌های جدید با انواع HPV تحت پوشش واکسن است.

HPV چگونه می‌تواند به سرطان دهانه رحم منجر شود؟

ابتلا به HPV به‌تنهایی به معنی ابتلا به سرطان نیست.

در بسیاری از موارد، عفونت طی زمان توسط سیستم ایمنی کنترل می‌شود.

مشکل زمانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند که برخی انواع پرخطر HPV برای مدت طولانی در بدن باقی بمانند.

این عفونت پایدار می‌تواند باعث ایجاد تغییرات غیرطبیعی در سلول‌های دهانه رحم شود. اگر این تغییرات شناسایی و درمان نشوند، در برخی افراد ممکن است طی سال‌ها پیشرفت کرده و به سرطان تبدیل شوند.

به همین دلیل دو ابزار در کنار هم اهمیت دارند:

واکسیناسیون برای پیشگیری

و

غربالگری برای شناسایی زودهنگام تغییرات سلولی.

این دو جای یکدیگر را نمی‌گیرند.

راز «صفر» اسکاتلند چه بود؟

اگر بخواهیم داستان اسکاتلند را در یک جمله خلاصه کنیم، شاید این باشد:

واکسن قبل از مواجهه با ویروس.

سن واکسیناسیون اهمیت زیادی دارد؛ زیرا واکسن HPV بیشترین فایده پیشگیرانه خود را زمانی ایجاد می‌کند که فرد هنوز با انواع HPV تحت پوشش واکسن مواجه نشده باشد.

به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت، دختران ۹ تا ۱۴ ساله را گروه هدف اصلی واکسیناسیون HPV می‌داند.

اما این به آن معنا نیست که افراد بزرگ‌تر دیگر نمی‌توانند درباره واکسیناسیون تصمیم بگیرند.

سن، سابقه واکسیناسیون، شرایط فردی و وضعیت سیستم ایمنی می‌توانند در انتخاب برنامه مناسب نقش داشته باشند و تصمیم‌گیری برای افراد خارج از گروه سنی هدف بهتر است با نظر پزشک انجام شود.

آیا «صفر مورد سرطان» یعنی واکسن HPV صددرصد از سرطان جلوگیری می‌کند؟

خیر.

و این یکی از مهم‌ترین نکات علمی این داستان است.

نتیجه مطالعه اسکاتلند بسیار امیدوارکننده است، اما نباید آن را به این معنا تفسیر کرد که واکسن HPV یک تضمین صددرصدی برای تمام عمر ایجاد می‌کند.

واکسن‌ها همه انواع HPV را پوشش نمی‌دهند و واکسیناسیون، جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نیست.

بنابراین حتی زنان واکسینه‌شده نیز باید بر اساس سن و دستورالعمل‌های پزشکی، غربالگری مناسب را ادامه دهند.

پیام واقعی مطالعه اسکاتلند این نیست که:

«با واکسن دیگر هیچ خطری وجود ندارد.»

بلکه پیام آن بسیار مهم‌تر و علمی‌تر است:

پیشگیری از HPV می‌تواند خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم را به شکل قابل توجهی کاهش دهد.

گارداسیل چیست و چه ارتباطی با واکسن HPV دارد؟

وقتی درباره واکسیناسیون HPV صحبت می‌کنیم، یکی از نام‌هایی که بیشتر از همه شنیده می‌شود، گارداسیل است.

گارداسیل نام تجاری یکی از واکسن‌های HPV است و نوع نه‌ظرفیتی آن، یعنی گارداسیل ۹، در برابر ۹ نوع HPV شامل 6، 11، 16، 18، 31، 33، 45، 52 و 58 محافظت ایجاد می‌کند.

این انواع HPV با بیماری‌هایی مانند زگیل تناسلی و برخی سرطان‌های مرتبط با HPV ارتباط دارند.

اگر می‌خواهید دقیق‌تر بدانید گارداسیل چیست، گارداسیل ۹ چه انواعی از HPV را پوشش می‌دهد، برای چه سنی استفاده می‌شود و برنامه تزریق آن چگونه است، راهنمای کامل [واکسن گارداسیل] را مطالعه کنید.

چرا داستان اسکاتلند برای ایران هم مهم است؟

ممکن است تصور کنیم اتفاقی که در اسکاتلند رخ داده، ارتباط چندانی با ما ندارد.

اما HPV مرز جغرافیایی نمی‌شناسد.

مطالعات انجام‌شده در ایران نیز وجود HPV را در جمعیت‌های مختلف نشان داده‌اند. برای مثال، یک مرور نظام‌مند و متاآنالیز از مطالعات انجام‌شده در زنان سالم و غیرسرطانی ایران، شیوع HPV را در جمعیت‌های مورد بررسی قابل توجه گزارش کرده است.

البته نباید یک عدد حاصل از مطالعات گذشته را به‌عنوان «آمار لحظه‌ای امروز ایران» معرفی کرد؛ زیرا شیوع HPV می‌تواند بر اساس جمعیت، منطقه، سن، زمان انجام مطالعه و روش نمونه‌گیری متفاوت باشد.

اما یک واقعیت روشن است:

HPV یک مسئله واقعی سلامت عمومی در ایران نیز هست.

بنابراین آگاهی درباره راه‌های پیشگیری، واکسیناسیون و غربالگری اهمیت زیادی دارد.

چرا پیشگیری از HPV برای سلامت جامعه اهمیت دارد؟

وقتی درباره سرطان صحبت می‌کنیم، معمولاً ذهن ما به سمت درمان می‌رود.

اما سرطان دهانه رحم یکی از نمونه‌هایی است که نشان می‌دهد پیشگیری می‌تواند نقش بسیار مهمی داشته باشد.

اگر افراد بیشتری در سن مناسب واکسینه شوند و زنان نیز غربالگری توصیه‌شده را جدی بگیرند، می‌توان زنجیره‌ای را که از عفونت HPV به تغییرات پیش‌سرطانی و سپس سرطان منجر می‌شود، در مراحل مختلف قطع کرد.

هدف سازمان جهانی بهداشت نیز دقیقاً همین است: حذف سرطان دهانه رحم به‌عنوان یک مشکل عمده سلامت عمومی.

برای رسیدن به این هدف، WHO هدف معروف ۹۰-۷۰-۹۰ را مطرح کرده است؛ از جمله اینکه ۹۰ درصد دختران تا ۱۵سالگی واکسینه شوند.

آیا واکسن HPV فقط برای دختران است؟

خیر.

HPV می‌تواند مردان را نیز درگیر کند و با برخی بیماری‌ها و سرطان‌های مرتبط با HPV در مردان ارتباط داشته باشد.

بنابراین واکسیناسیون HPV صرفاً موضوعی مربوط به سلامت زنان نیست.

البته سن شروع واکسیناسیون و برنامه دوزها باید بر اساس سن و شرایط فرد تعیین شود.

اگر واکسن HPV نزده‌ایم، یعنی دیگر دیر شده است؟

نه لزوماً.

بیشترین تأکید برنامه‌های واکسیناسیون بر سنین پایین و پیش از مواجهه با HPV است؛ با این حال، افراد بزرگ‌تر نیز ممکن است بر اساس سن و شرایط خود از واکسیناسیون سود ببرند.

نکته مهم این است که نباید بدون بررسی شرایط فردی تصور کنیم «دیگر دیر شده است» یا برعکس، تصور کنیم واکسن برای همه افراد با یک برنامه یکسان تجویز می‌شود.

مشورت با پزشک می‌تواند مشخص کند که آیا واکسیناسیون برای شما مناسب است و چه برنامه‌ای باید دنبال شود.

واکسن HPV جای غربالگری را نمی‌گیرد

این جمله ارزش تکرار دارد:

حتی بعد از واکسیناسیون HPV، غربالگری را کنار نگذارید.

واکسن در برابر انواع خاصی از HPV محافظت ایجاد می‌کند و تمام عوامل احتمالی ایجاد سرطان دهانه رحم را پوشش نمی‌دهد.

به همین دلیل واکسیناسیون و غربالگری، دو بخش مکمل پیشگیری هستند.

واکسیناسیون HPV در کلینیک دکتر اکبری

پیشگیری زمانی ارزشمند است که آگاهانه انجام شود.

در کلینیک دکتر اکبری خدمات واکسیناسیون HPV ارائه می‌شود و مراجعان می‌توانند برای دریافت اطلاعات درباره واکسن، شرایط تزریق، برنامه دوزها و موارد لازم پیش از واکسیناسیون با تیم درمانی کلینیک مشورت کنند.

اگر درباره واکسن HPV، گارداسیل ۹، تعداد دوزها یا مناسب بودن واکسیناسیون برای خود یا فرزندتان سؤال دارید، دریافت مشاوره پیش از تزریق می‌تواند به انتخاب برنامه مناسب کمک کند.

شاید «صفر» اسکاتلند یک پیام مهم برای امروز ما داشته باشد

داستان اسکاتلند فقط درباره یک عدد نیست.

درباره این است که گاهی بهترین زمان برای مقابله با یک بیماری، قبل از شروع آن است.

یک واکسن نمی‌تواند تمام خطرهای زندگی را حذف کند؛ اما وقتی شواهد علمی نشان می‌دهند که واکسیناسیون HPV می‌تواند خطر ابتلا به سرطان دهانه رحم را به میزان چشمگیری کاهش دهد، بی‌تفاوت ماندن نسبت به پیشگیری، تصمیمی است که ارزش دوباره فکر کردن دارد.

صفر اسکاتلند شاید پایان یک داستان نباشد؛ شاید تصویری از آینده‌ای باشد که می‌توان برای آن برنامه‌ریزی کرد.

و اگر می‌خواهید بدانید گارداسیل دقیقاً چیست، چه انواعی دارد، چه کسانی می‌توانند آن را دریافت کنند و برنامه تزریق آن چگونه است، از راهنمای کامل واکسن گارداسیل شروع کنید.