بررسی نتایج واکسیناسیون HPV در استرالیا | گارداسیل واقعاً چقدر مؤثر است؟

تصور کنید یک کشور بتواند با کمک واکسیناسیون، شیوع انواع خاصی از ویروس HPV را حدود ۹۰ درصد کاهش دهد و هم‌زمان به کاهش سرطان دهانه رحم نزدیک‌تر شود.

این فقط یک فرضیه علمی نیست؛ تجربه استرالیا نشان می‌دهد که واکسیناسیون HPV، در کنار غربالگری و تشخیص زودهنگام، می‌تواند تأثیر قابل‌توجهی بر کاهش بیماری‌های مرتبط با ویروس پاپیلومای انسانی داشته باشد.

اما گارداسیل دقیقاً چقدر مؤثر است؟ آیا واکسن می‌تواند از سرطان جلوگیری کند؟ آیا تزریق آن برای مردان نیز اهمیت دارد؟ و آیا افرادی که قبلاً به HPV مبتلا شده‌اند، همچنان می‌توانند از واکسیناسیون سود ببرند؟

در این مقاله از مجله سلامت و زیبایی هلدینگ دکتر اکبری، نتایج برنامه واکسیناسیون HPV در استرالیا و مهم‌ترین شواهد علمی درباره اثربخشی واکسن گارداسیل را بررسی می‌کنیم.

تجربه استرالیا؛ وقتی آمار از تأثیر واکسن صحبت می‌کند

استرالیا یکی از کشورهایی است که واکسیناسیون HPV را به‌صورت گسترده و ملی اجرا کرده است. این کشور در کنار برنامه واکسیناسیون، از غربالگری سرطان دهانه رحم و درمان ضایعات پیش‌سرطانی نیز استفاده می‌کند؛ ترکیبی که نقش مهمی در کاهش بار بیماری‌های مرتبط با HPV دارد.

بر اساس گزارش منتشرشده در سال ۲۰۲۶، برنامه واکسیناسیون استرالیا با کاهش حدود ۹۰ درصدی شیوع HPV در گروه‌های واجد شرایط واکسن همراه بوده است. منظور از این آمار، کاهش شیوع انواع HPV مورد هدف واکسن در جمعیت‌های مشخص است؛ نه اینکه تمام انواع ویروس HPV در همه افراد ۹۰ درصد کاهش یافته باشند.

این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا HPV شامل انواع مختلفی است و همه انواع آن با یک شدت یا یک پیامد پزشکی همراه نیستند.

کاهش شیوع HPV چه معنایی دارد؟

شیوع به زبان ساده، نشان می‌دهد چه نسبتی از افراد یک جمعیت در یک زمان مشخص به عفونت مورد بررسی مبتلا هستند.

وقتی گزارش می‌شود شیوع انواع مشخص HPV پس از اجرای واکسیناسیون کاهش یافته است، یعنی تعداد افرادی که در گروه مورد مطالعه با آن انواع ویروس شناسایی شده‌اند، نسبت به دوره پیش از واکسیناسیون کمتر شده است.

این موضوع می‌تواند به معنای موارد زیر باشد:

• کاهش احتمال ابتلا به انواع خاص HPV
• کاهش گردش ویروس در جامعه
• کاهش خطر ایجاد برخی ضایعات پیش‌سرطانی
• کاهش احتمال بروز بعضی بیماری‌های مرتبط با HPV در بلندمدت

البته میزان محافظت به عواملی مانند نوع واکسن، سن تزریق، وضعیت ایمنی، تعداد دوزها و مواجهه قبلی با ویروس بستگی دارد.

چند عدد که شاید نگاه شما به واکسن HPV را تغییر دهد

گاهی یک عدد می‌تواند اهمیت یک برنامه پیشگیرانه را بهتر از ده‌ها صفحه توضیح نشان دهد.

استرالیا از سال ۲۰۰۷ برنامه ملی واکسیناسیون HPV را آغاز کرد و حالا نزدیک به دو دهه داده در اختیار دارد. نتایج این برنامه، تصویری قابل‌توجه از تأثیر واکسیناسیون HPV ارائه می‌کند.

۹۰٪ کاهش شیوع HPV

بر اساس گزارش Australian Centre for Disease Control در سال ۲۰۲۶، از زمان آغاز برنامه ملی واکسیناسیون، شیوع HPV در افراد واجد شرایط واکسیناسیون حدود ۹۰ درصد کاهش یافته است. این آمار مربوط به HPV در جمعیت‌های هدف برنامه است و نباید آن را به معنای حذف ۹۰ درصدی تمام انواع HPV در تمام افراد دانست.

کاهش چشمگیر زگیل تناسلی

تأثیر واکسیناسیون فقط در آزمایش‌های مربوط به HPV دیده نشده است.

در زنان ۲۱ تا ۲۴ ساله استرالیا، میزان تشخیص زگیل تناسلی از ۱۳.۸ مورد در هر ۱۰۰۰ نفر در سال ۲۰۰۶ به ۰.۷ مورد در هر ۱۰۰۰ نفر در سال ۲۰۲۴ رسیده است.

یعنی در این گروه سنی، میزان تشخیص ثبت‌شده زگیل تناسلی طی این دوره تقریباً ۹۵ درصد کاهش داشته است.

البته این عدد نیز باید در زمینه برنامه گسترده واکسیناسیون و سایر عوامل مؤثر بر تشخیص و انتقال HPV تفسیر شود. (منبع؛ cdc.gov.au)

یک اتفاق مهم درباره سرطان دهانه رحم

یکی دیگر از داده‌های قابل‌توجه استرالیا مربوط به زنان زیر ۲۵ سال است.

در سال ۲۰۲۱ هیچ مورد ثبت‌شده‌ای از سرطان دهانه رحم در زنان زیر ۲۵ سال در استرالیا وجود نداشت؛ طبق گزارش Australian Centre for Disease Control، این نخستین بار از سال ۱۹۸۲ بود که چنین وضعیتی در داده‌های ثبت‌شده مشاهده شد.

اما اینجا یک نکته علمی بسیار مهم وجود دارد:

نباید این نتیجه را فقط به واکسن نسبت داد.

کاهش بیماری‌های مرتبط با HPV حاصل مجموعه‌ای از اقدامات پیشگیرانه از جمله واکسیناسیون، غربالگری و تشخیص و درمان ضایعات پیش‌سرطانی است. ضمن اینکه تعداد موارد سرطان در این گروه سنی پایین است و برای بررسی اثر واکسن بر سرطان باید روندهای جمعیتی را در طول زمان بررسی کرد.

پس گارداسیل فقط از «HPV» جلوگیری نمی‌کند؟

این دقیقاً همان نکته‌ای است که باعث می‌شود اهمیت واکسن را بهتر درک کنیم.

هدف اصلی واکسن HPV، پیشگیری از عفونت با انواع مشخصی از HPV است. اما اگر بتوان از عفونت با انواع پرخطر ویروس پیشگیری کرد، در ادامه می‌توان از بخشی از پیامدهایی که این عفونت‌ها ایجاد می‌کنند نیز جلوگیری کرد.

سازمان جهانی بهداشت نیز سرطان دهانه رحم را بیماری‌ای می‌داند که تا حد زیادی با واکسیناسیون HPV، غربالگری منظم و درمان مناسب قابل پیشگیری است.

به همین دلیل است که وقتی درباره گارداسیل صحبت می‌کنیم، موضوع فقط «گرفتن یا نگرفتن HPV» نیست؛ بلکه صحبت از پیشگیری از زنجیره‌ای از پیامدهای احتمالی عفونت HPV است.

چرا استرالیا توانسته چنین نتیجه‌ای بگیرد؟

یکی از دلایل مهم، اجرای واکسیناسیون در مقیاس ملی است.

استرالیا واکسیناسیون HPV را ابتدا برای دختران در سال ۲۰۰۷ وارد برنامه ملی کرد و از سال ۲۰۱۳ پسران نیز به این برنامه اضافه شدند.

در واقع، وقتی تعداد زیادی از افراد یک جامعه در برابر انواع مشخص HPV واکسینه می‌شوند، علاوه بر کاهش احتمال ابتلا در افراد واکسینه‌شده، گردش برخی انواع ویروس در جامعه نیز می‌تواند کاهش پیدا کند.

اما تجربه استرالیا یک نکته مهم دیگر هم دارد:

حتی یک برنامه موفق واکسیناسیون هم برای حفظ دستاوردهای خود به پوشش مناسب و پایدار نیاز دارد.

طبق داده‌های جدید، پوشش واکسیناسیون HPV در نوجوانان استرالیا پس از اوج سال‌های قبل کاهش پیدا کرده است. برای مثال، پوشش در دختران ۱۵ ساله از ۸۶.۶ درصد در سال ۲۰۲۰ به ۸۱.۱ درصد در سال ۲۰۲۴ رسیده است.

بنابراین داستان استرالیا فقط داستان موفقیت واکسن نیست؛ بلکه نشان می‌دهد تداوم واکسیناسیون و دسترسی مناسب مردم به آن نیز اهمیت زیادی دارد.

آیا یک واکسن می‌تواند جلوی سرطان را بگیرد؟

اگر بخواهیم دقیق صحبت کنیم، بهتر است بگوییم:

واکسن HPV با پیشگیری از عفونت با انواع سرطان‌زای HPV، می‌تواند خطر برخی سرطان‌های مرتبط با این ویروس را کاهش دهد.

اما واکسن نمی‌تواند تضمین کند که یک فرد هرگز به سرطان مبتلا نخواهد شد.

سازمان جهانی بهداشت نیز در راهبرد حذف سرطان دهانه رحم، واکسیناسیون را یکی از سه ستون اصلی در کنار غربالگری و درمان می‌داند. هدف جهانی این سازمان شامل واکسیناسیون ۹۰ درصد دختران تا سن ۱۵ سالگی، غربالگری ۷۰ درصد زنان در سنین مشخص و درمان ۹۰ درصد افراد دارای پیش‌سرطان یا سرطان است.

بنابراین پیام علمی امروز این نیست که:

«گارداسیل به‌تنهایی سرطان را از بین می‌برد.»

بلکه این است:

«واکسیناسیون HPV یکی از مهم‌ترین ابزارهای پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با HPV است و بیشترین اثر آن در کنار غربالگری و مراقبت پزشکی دیده می‌شود.»

اما یک سؤال مهم باقی می‌ماند: اگر HPV این‌قدر شایع است، چرا همه افراد بیمار نمی‌شوند؟

اینجا باید درباره رفتار طبیعی HPV صحبت کنیم.

بسیاری از عفونت‌های HPV بدون علامت هستند و در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی می‌تواند عفونت را کنترل یا پاک کند. نگرانی اصلی زمانی ایجاد می‌شود که عفونت با یک نوع پرخطر HPV پایدار بماند؛ زیرا عفونت پایدار با برخی انواع پرخطر می‌تواند در طول زمان باعث ایجاد تغییرات سلولی و در بعضی افراد سرطان شود.

به همین دلیل، هدف واکسیناسیون این نیست که یک عفونت موجود را درمان کند؛ بلکه هدف اصلی آن پیشگیری از عفونت‌های آینده با انواع تحت پوشش واکسن است.

یک نکته مهم برای کسانی که هنوز واکسن نزده‌اند

اگر تا امروز واکسن HPV دریافت نکرده‌اید، این موضوع لزوماً به این معنا نیست که دیگر واکسیناسیون برای شما مطرح نیست.

اما تصمیم‌گیری درباره واکسن به عواملی مانند:

• سن
• سابقه واکسیناسیون
• احتمال مواجهه قبلی با HPV
• وضعیت سیستم ایمنی
• دستورالعمل‌های کشور محل زندگی
• و شرایط پزشکی فرد

بستگی دارد.

بنابراین بهتر است به‌جای تصمیم‌گیری بر اساس تجربه دوستان یا مطالب شبکه‌های اجتماعی، شرایط خود را با پزشک یا مرکز معتبر واکسیناسیون بررسی کنید.

یک واقعیت مهم: واکسن جایگزین غربالگری نیست

حتی اگر فرد واکسینه شده باشد، واکسن همه انواع HPV را پوشش نمی‌دهد.

به همین دلیل، در افرادی که طبق دستورالعمل‌های پزشکی نیاز به غربالگری سرطان دهانه رحم دارند، واکسیناسیون نباید باعث کنار گذاشتن غربالگری شود.

در واقع می‌توان این دو را دو مرحله متفاوت از پیشگیری دانست:

واکسیناسیون ← پیشگیری اولیه از عفونت

غربالگری ← شناسایی زودهنگام تغییرات سلولی

ترکیب این دو رویکرد است که می‌تواند بیشترین نقش را در کاهش بار سرطان دهانه رحم داشته باشد. سازمان جهانی بهداشت نیز حذف سرطان دهانه رحم را بر پایه همین ترکیب واکسیناسیون، غربالگری و درمان دنبال می‌کند.

آیا واکسیناسیون HPV در مردان هم اهمیت دارد؟

بله. مردان نیز ممکن است به HPV مبتلا شوند و ویروس را به شریک جنسی خود منتقل کنند. همچنین برخی بیماری‌ها، از جمله زگیل تناسلی و بعضی سرطان‌های مرتبط با HPV، می‌توانند مردان را نیز درگیر کنند.

واکسیناسیون در سن مناسب می‌تواند احتمال ابتلا به انواع تحت پوشش واکسن را کاهش دهد. زمان تزریق، تعداد دوزها و امکان واکسیناسیون در سنین بالاتر باید بر اساس سن فرد، سابقه واکسیناسیون و دستورالعمل‌های پزشکی بررسی شود.

پیشگیری از HPV یک موضوع مرتبط با سلامت هر دو جنس است، نه فقط زنان.

آیا اگر قبلاً HPV گرفته باشیم، گارداسیل هنوز فایده دارد؟

این یکی از پرتکرارترین پرسش‌ها درباره واکسن HPV است.

گارداسیل برای درمان عفونت موجود HPV طراحی نشده است؛ یعنی نمی‌توان انتظار داشت واکسن، عفونت فعلی یا ضایعه ایجادشده را مستقیماً از بین ببرد.

اما ابتلا به یک نوع HPV به این معنا نیست که فرد حتماً با تمام انواع تحت پوشش واکسن مواجه شده است. واکسیناسیون ممکن است بتواند در برابر انواعی که فرد هنوز به آن‌ها مبتلا نشده است، محافظت ایجاد کند.

تصمیم درباره تزریق واکسن پس از ابتلا به HPV باید با توجه به شرایط فردی، سن، سابقه واکسیناسیون و نظر پزشک انجام شود.

آیا بعد از تزریق گارداسیل، غربالگری لازم است؟

بله.

یکی از اشتباهات رایج این است که برخی افراد تصور می‌کنند پس از تزریق واکسن، دیگر نیازی به آزمایش HPV یا غربالگری سرطان دهانه رحم ندارند.

درحالی‌که واکسن از همه انواع HPV محافظت نمی‌کند و غربالگری همچنان نقش مهمی در شناسایی تغییرات پیش‌سرطانی دارد.

در استرالیا، موفقیت در کاهش سرطان دهانه رحم به ترکیب چند اقدام وابسته بوده است:

1. واکسیناسیون HPV
2. غربالگری منظم
3. شناسایی زودهنگام ضایعات
4. پیگیری و درمان مناسب

بنابراین واکسن و غربالگری جایگزین یکدیگر نیستند؛ بلکه مکمل هم هستند.

چرا زمان تزریق واکسن اهمیت دارد؟

واکسن HPV معمولاً بیشترین فایده پیشگیرانه خود را زمانی ایجاد می‌کند که فرد پیش از مواجهه با انواع HPV مورد هدف واکسن آن را دریافت کند.

این موضوع به این معنا نیست که واکسیناسیون در سنین بالاتر همیشه بی‌فایده است؛ بلکه میزان سود احتمالی آن می‌تواند با افزایش احتمال مواجهه قبلی با ویروس تغییر کند.

برای انتخاب زمان و برنامه مناسب تزریق باید موارد زیر در نظر گرفته شوند:

• سن فرد
• سابقه تزریق واکسن
• وضعیت سلامت و سیستم ایمنی
• احتمال مواجهه قبلی با HPV
• دستورالعمل‌های معتبر واکسیناسیون
• نظر پزشک یا مرکز ارائه‌دهنده خدمات واکسیناسیون

کاهش شیوع HPV در استرالیا چه درسی برای ما دارد؟

تجربه استرالیا یک پیام مهم دارد: پیشگیری از بیماری‌های مرتبط با HPV فقط به درمان پس از ابتلا محدود نمی‌شود.

وقتی واکسیناسیون در سطح جامعه با پوشش مناسب اجرا شود و در کنار آن غربالگری و مراقبت پزشکی وجود داشته باشد، می‌تواند به کاهش عفونت‌ها، ضایعات پیش‌سرطانی و در بلندمدت برخی سرطان‌های مرتبط با HPV کمک کند.

بااین‌حال، موفقیت یک کشور را نمی‌توان بدون توجه به تفاوت‌های جمعیتی، میزان پوشش واکسیناسیون، دسترسی به خدمات درمانی و کیفیت غربالگری به همه کشورها تعمیم داد.

همچنین داده‌های جدید استرالیا نشان می‌دهند که پوشش واکسیناسیون در سال‌های اخیر کاهش یافته و حفظ دستاوردهای پیشین، به تداوم برنامه‌های پیشگیری و افزایش دسترسی مردم نیاز دارد.

تزریق واکسن گارداسیل در کلینیک دکتر اکبری

آگاهی درباره HPV و روش‌های پیشگیری از آن، یکی از بخش‌های مهم مراقبت از سلامت فردی و عمومی است.

در کلینیک دکتر اکبری، خدمات تزریق واکسن گارداسیل ارائه می‌شود. انتخاب نوع واکسن، بررسی شرایط فرد و تعیین برنامه تزریق باید با توجه به سن، سابقه واکسیناسیون و ارزیابی پزشکی انجام شود.

اگر درباره زمان مناسب تزریق، تعداد دوزها، واکسیناسیون پس از ابتلا به HPV یا تفاوت انواع واکسن سؤال دارید، مشاوره با کادر درمان می‌تواند به تصمیم‌گیری آگاهانه‌تر کمک کند.